Kościelna wykreślanka

• pyxida: Pyksyda (zwany także repositorium lub kustodia) to liturgiczny pojemnik używany w Kościele katolickim do przechowywania przemienionej (konsekrowanej) większej hostii do czasu wystawienia jej w monstrancji. W pyksydzie hostia jest umieszczona w lunuli, czyli zacisku z szlachetnego materiału (często złotego i zdobionego), w kształcie poziomo ułożonego półksiężyca, służącego do mocowania hostii w monstrancji. Pyksyda wykonana jest ze szlachetnego materiału, zwykle ma kształt okrągłej szkatułki na nóżce, a na jej szczycie znajduje się zwykle krzyżyk. Wnętrze pojemnika jest pozłacane, a na spodzie znajdują się szyny, do których wkłada się lunulę z przemienioną hostią. Pyksyda z przemienioną hostią jest przechowywana w tabernakulum w kościele. Dla podkreślenia szacunku wobec Eucharystii, pojemnik z hostią może chwycić jedynie ksiądz, diakon lub akolita.
• abak: Abakus lub abak jest częścią wyposażenia liturgicznego kościoła. Jest to stolik przeznaczony do przygotowania rzeczy do mszy świętej, zwykle umieszczony w prezbiterium, w pobliżu ołtarza. Najczęściej znajduje się przy ścianie po stronie epistoły (prawej stronie kościoła patrząc od ołtarza). Na abakusie może leżeć lniana tkanina i jest obsługiwany przez akolitów lub ministrantów. Mogą na nim znajdować się chleb i wino przed konsekracją, miska, patena, dzbanuszki i ręcznik do obmywania rąk (lavabo) itd. Hostie dla wiernych mogą być podczas liturgii przechowywane w cyborium lub pyksydze.
• kielich: Kielich (łac. calix) ma dwa archetypy: krater — antyczne naczynie o dwóch uchwytach, różnej wielkości, przeznaczone do mieszania wina z wodą oraz do picia, oraz kielich winny na ozdobnej nóżce. W chrześcijaństwie kielich to ustalony termin oznaczający naczynie liturgiczne, czyli przedmiot używany podczas nabożeństwa. Kielich wypełniony winem według Ewangelii Jezus Chrystus podał swoim uczniom podczas Ostatniej Wieczerzy z słowami przyszłej modlitwy: „Bierzcie i pijcie z niego wszyscy…”.
• diakon: Diakon (z greckiego διάκονος, diakonos — sługa lub także kelner) w kościołach chrześcijańskich to osoba upoważniona do pełnienia służby o charakterze charytatywnym i administracyjnym. Aktywnie uczestniczy w nabożeństwach, czyta święte teksty, naucza religii i wykonuje podobne zadania. Do pełnienia tego urzędu musi być wyświęcony. W Kościele katolickim, prawosławnym, anglikańskim, starokatolickim i husyckim diakonat jest pierwszym stopniem sakramentu święceń.
• lódeczka: Łódeczka (łac. navicula) to w liturgii naczynie przeznaczone do przechowywania kadzidła, które kapłan dosypuje do kadzielnicy. Tradycyjnie łódeczki miały kształt kadłuba łodzi, obecnie często są okrągłe. Podczas nabożeństw łódeczkę z łyżeczką nosi ministrant zwany navikulariuszem.
• hostie: Hostie (z łac. hostia – ofiara, zwierzę ofiarne) oznacza w tradycji chrześcijańskiej chleb przygotowany do sprawowania Eucharystii. Większość liturgii określa hostię po konsekracji jako „ciało Chrystusa”. Między poszczególnymi kościołami chrześcijańskimi nie ma zgody co do sposobu obecności Chrystusa podczas sprawowania Eucharystii.
• ciborium: Termin „ciborium” pochodzi od greckiego słowa „kiborion”. Jest to liturgiczny pojemnik używany w Kościele katolickim oraz w kościołach posiadających Eucharystię do przechowywania przemienionych (konsekrowanych) hostii — czyli Eucharystii. We wczesnym chrześcijaństwie używano pojemników wykonanych z drewna, kości słoniowej, wypalanej gliny, tkaniny lub metalu z emaliowaną dekoracją, podobnych do pyksyd, które po polsku określa się jako „puška”. Od późnego średniowiecza (XV wiek) kształt ciborium przypomina kielich, ale sama misa (zwany po łacinie „cuppa”) jest większa i wyposażona w pokrywkę. Na czubku pokrywki często znajduje się uchwyt w formie krzyża. Materiałem ciborium w Kościele rzymskokatolickim i greckokatolickim musi być cenny metal, najczęściej srebro, wewnątrz pozłacane.
• błogosławieństwo: Błogosławieństwo (czyli benedykcja) to obrzęd religijny, podczas którego uroczyście prosi się Boga o błogosławieństwo dla określonych rzeczy, aby przyniosły ludziom dobro.
• kadzielnica: Kadzielnica (łac. turibulum lub thuribulum) to chrześcijańskie kadzielnicze naczynie, przenośny pojemnik wykonany z metalu, wyposażony w otwory i pokrywkę, zwykle zawieszony na trzech łańcuszkach z uchwytem. Jest to przedmiot liturgiczny używany od wczesnego średniowiecza, znany już w drugiej połowie II wieku w katakumbach przy pogrzebach. W liturgii pojawił się około VI wieku. Kadzielnicy używa kapłan lub jego pomocnik (ministrant) podczas nabożeństw i innych obrzędów kościelnych do świętego oczyszczenia — kadzenia osób oraz poświęcania świątyń, ołtarzy, rzeźb i innych przedmiotów. Do naczynia wkłada się metalową miskę z rozżarzonymi węglami drzewnymi lub samopodpalającymi się brykietami. Na węgle sypie się kadzidło — aromatyczną żywicę, przechowywaną w tzw. łódeczce (navicula).
• Kropidło: Kropidło (Aspergillum) to liturgiczny przyrząd używany podczas oblewania wodą święconą. Zwykle wykonany jest z metalu, posiada rączkę oraz pustą, perforowaną główkę wypełnioną gąbką, którą zanurza się w wodzie święconej w aspersorium. Machając kropidłem, rozpryskuje się wodę święconą na przestrzeń lub na święte przedmioty. W niektórych regionach kropidło ma formę wiązki gałązek związanych razem.
• dzbanuszki: Podczas katolickiej mszy używa się pary małych liturgicznych dzbanuszków na tacy — jeden służy do wody (często oznaczony literą A od łacińskiego „aqua” lub bez oznaczenia), a drugi do wina (z literą V od „vinum”). Kapłan nalewa z nich podczas liturgii wino i wodę do kielicha. Następnie modli się Psalm 26,6, zaczynający się słowem „lavabo” (umyję), i obmywa palce wodą z większego dzbanuszka, którą podaje mu ministrant na ręce. Do wycierania rąk służy mały ręcznik, którym dzbanuszki były przykrywane. Cały ten obrzęd nazywa się po łacinie „lavabo”, co przeniosło się również na nazwę ręcznika używanego podczas tego rytuału. Od roku 1968 obrzęd został uproszczony — kapłan modli się wtedy Psalm 51,4, czyli prośbę o przebaczenie swoich grzechów przed składaniem ofiary eucharystycznej. Liturgiczne dzbanuszki są zwykle szklane, choć czasem wykonuje się je z drogich metali, na przykład pozłacanego srebra, cyny lub mosiądzu. Większy dzbanuszek do obmywania rąk zazwyczaj jest metalowy.
• korporale: Korporale to biały, lniany materiał w kształcie kwadratu, używany podczas sprawowania mszy świętej w Kościele katolickim. Na korporale podczas mszy układa się patenę, kielich, a czasem także cyborium. W mszy według nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego kładzie się na nim również samą hostię.
• communio: Komunia święta (łac. communio, czyli „wspólnota dzielenia się”) w Kościele katolickim to część mszy, podczas której przyjmuje się (spożywa) konsekrowany chleb i wino podczas sprawowania Eucharystii.
• lavabo: Manutergium, czasami błędnie nazywane lavabo (od liturgicznego obrzędu, podczas którego jest używane), to biały ręcznik (chusta), którym kapłan wyciera ręce podczas mszy po obmyciu rąk (lavabo). Czasami jest na nim wyszyty krzyżyk — zwykle na brzegu (dla odróżnienia od purifikatorium, które ma krzyż wyszyty na środku), lub litera „L”, albo może być całkowicie bez zdobienia. Zazwyczaj kładzie się go na dzbanuszki z winem i wodą albo na lavabo.
• paschał: Świeca wielkanocna, zwana również paschałem (od łacińskiego candela paschalis cerea), to wysoka świeca zapalana podczas Wigilii Paschalnej w kościołach tradycji liturgicznej zachodniej, symbolizująca Zmartwychwstałego Chrystusa.